close
تبلیغات در اینترنت
معناي لغوي و اصطلاحي امام
» مصباح الهدی
» -
» از چه زمانى، عدّه اى به دروغ، ادعاى مهدويّت كردند؟
» آيا پديد آمدن مدعيان مهدويت از آثار سوء اعتقاد به مهدويت است؟
» طبق معتقدات شيعه مهدى منتظر كه در آخر الزمان ظهور مى كند كيست؟
» مهدویت و آخرالزمان
» پرسش شما، پاسخ موعود
» نگاهي گذرا به فضيلت انتظار
» انواع ديدار
» آثار شناخت و اعتقاد به امام زمان عليه السلام
ورود اعضای سایت
نام کاربری :
رمز عبور :

آمار سایت
» آمار کاربران
» افراد آنلاین : 1
» اعضای آنلاین : 0
» تعداد اعضا : 0

» عضو شوید
» ارسال کلمه عبور


» آمار مطالب
» کل مطالب : 53
» کل نظرات : 16

» آمار بازدید
» بازدید امروز : 39 نفر
» باردید دیروز : 1 نفر
» ورودی امروز گوگل : 0
» ورودی گوگل دیروز : 0
» بازدید هفته : 42 نفر
» بازدید ماه : 59 نفر
» بازدید سال : 68 نفر
» بازدید کلی : 5,089 نفر
دیگر امکانات
خبرنامه
براي اطلاع از آپيدت شدن سایت در خبرنامه سایت عضو شويد تا جديدترين مطالب به ايميل شما ارسال شود

عضویت سریع
نام کاربری :
رمز عبور :
تکرار رمز :
ایمیل :
نام اصلی :
کد امنیتی : * کد امنیتیبارگزاری مجدد
پیوندهای وبگاه
آرشیو مطالب
موضوعات مطالب
ثامن تم؛مرجع قالب و ابزار مذهبی وبلاگ و سایت
معناي لغوي و اصطلاحي امام
+ نویسنده رضا در دوشنبه 05 بهمن 1394 | نظرات()
الف) معناي لغوي:

امام، واژه اي عربي و به معناي پيشوا، سرپرست و مقتدا است.(1) راغب اصفهاني درباره اين واژه مي نويسد: «امام کسي است که به او اقتدا مي شود، چه شيء مورد اقتدا انسان باشد که به گفتار و کردارش اقتدا شود يا کتابي باشد يا شيء ديگري، چه اين اقتدا حق و صواب باشد و چه باطل و ناصواب» (2) برخي ديگر از لغت نگاران نيز چنين معنايي را از امام ارائه داده اند.(3)

برخي متکلمان که به معناي لغوي اين واژه پرداخته اند، نوشته اند: «معناي لغوي واژه امامت آن است که ديگري مورد تبعيت و پيروي قرارگيرد؛ يعني رئيس باشد و امام کسي است که مورد تبعيت و اقتدا قرار مي گيرد. از آن جهت که در مفهوم امامت تبعيت و اقتدا نهفته است، به کسي که نماز جماعت برگزار مي کند امام گويند؛ زيرا مردم در قيام و رکوع و سجده و تشهّد به وي اقتدا کرده و از او تبعيت مي کنند، بنابراين او مورد تبعيت است».(4) بنابراين، امامت در لغت به معناي رهبري و رياست امت است که طبعاً نوعي تبعيت و پيروي گروهي را به همراه دارد. از آن چه گفتيم مي توان دريافت که واژه امامت از يک سو«پيشوايي و راهبري» و از سوي ديگر«تبعيت و پيروي» را مي رساند، ولي اين که اين پشوايي و پيروي در چه حوزه و قلمروي باشد يا در چه بعدي از ابعاد زندگي انسان مطرح شود، از مفهوم لغوي واژه امامت خارج است؛ هم چنان که عموميت يا اختصاص در حوزه اي که تبعيت و پيشوايي انجام مي شود از اين واژه استفاده نمي شود. هم چنين اين واژه به خودي خود تعيين کننده بار ارزشي مثبت و منفي نيست. بنابراين، از معناي لغوي اين واژه استفاده نمي شود که امامت و پيشوايي در حوزه و قلمرو ديني مردم است يا در حوزه دنيايي آن ها. در واقع قراين و شواهد خارجي است که تعيين کننده هر يک از اين جنبه هاي ياد شده است. (5) واژه امام در قرآن 12 بار به صورت مفرد يا جمع به کار رفته است.(6) در اين استعمال ها، امامت به همان معناي لغوي است؛ يعني به معناي مطلق رهبري و پيشوايي به کار رفته و چيزي بر مبناي آن اضافه نشده است و هرگاه ويژگي و خصوصيتي مدّنظر بوده با قيد و قرينه بيان شده است؛ مثلاً در يکي از آيات قرآني مي خوانيم: «و جعلناهم أئمّةً يهدون بأمرنا؛(7) و آنان را پيشواياني قرار داديم که به فرمان ما هدايت مي کنند». از«يهدون بأمرنا» مي فهميم که امامت مطرح شده در اين آيه، امامت حق است. در آيه ديگري مي خوانيم: «و جعلناهم أئمّهً يدعون إلي النّار؛ (8) و آنان را پيشواياني که به سوي آتش مي خوانند، گردانيديم». در يکي ديگر از آيات قرآن چنين آمده است: «فقاتلوا أئمّة الکفر؛(9) پس با پيشوايان کفر بجنگيد». از دو قرينه «يدعون إلي النّار» و«أئمّة الکفر» مي فهميم که آن چه در اين دو آيه طرح شده، امامت باطل است. هم چنين از بررسي موارد متعددي که واژه امامت در گفتار معصومين(ع) به کار رفته است، در مي يابيم که اين واژه در اصل به معناي مطلق پيشوايي و رهبري است و هر يک از خصوصيات پيش گفته، با قرينه و قيد ديگري فهمانده شده است.(10) در روايات اسلامي، واژه هاي امام و امامت از جايگاه بسيار برجسته اي برخوردار بوده، از آن به عنوان مقامي الهي ياد شده است که دست اختيار و انتخاب بشر به آن نمي رسد. از جمله اين روايات، مي توان به روايتي که از امام رضا(ع) نقل شده است، اشاره کرد: «همانا امامت، قدرش والاتر، شأنش بزرگ تر، منزلت اش عالي تر، جايگاهش بلندتر و ژرفايش بيشتر از آن است که مردم با خردهاي خود به آن برسند يا با آرائشان آن را دريابند يا با انتخاب خود، امامي منصوب کنند. همانا امامت، مقامي است که خداي عزّوجلّ پس از نبوّت در مرتبه سوم به ابراهيم خليل(ع) اختصاص داده است... . همانا امامت، مقام پيامبران و ميراث اوصيا است. همانا امامت، خلافت خدا و خلافت رسول خدا(ص) است».(11)
 

ب)معناي اصطلاحي امام:

گروهي از متکلمان اماميه، امامت را به«رياست ديني و دنيايي» تعريف کرده اند؛ مثلاً شيخ مفيد در تعريف و توصيف امام مي نويسد: «امام، کسي است که در امور ديني و دنيايي مردم به جانشيني از پيامبر(ص) رياستي فراگير دارد».(12) هم چنين خواجه طوسي پس از آن که مسائل مهم بخش امامت را پاسخ گويي به پنچ پرسش«[معناي] امام چيست؟ آيا امام موجود است؟ براي چه امام موجود است؟ امام چگونه است؟ و امام کيست؟» مي داند(13) در پاسخ پرسش نخست مي نويسد: «امام کسي است که رياست فراگير در امور ديني و دنيايي را اصالتاً نه به نيابت از ديگري در اين دنيا به عهده دارد».(14) گر چه اين دو عبارت به توصيف امام مي پردازد، ولي تا حد بسياري مفهوم امامت را بيان مي کند، لذا خواجه طوسي آن را کامل تر از ساير تعريف ها و منطق بر معناي اصطلاحي و کلامي «امامت» مي داند. در اين تعريف ها صراحتاً آمده است که امامت در معناي اصطلاحي و کلامي خويش دو حوزه دين و دنيا را در بر مي گيرد؛ يعني امامت همان گونه که رياست و مرجعيت در امور ديني است، مرجعيت در امور دنيايي نيز مي باشد.(15)

 

پي نوشت:
1. ابن منظور، لسان العرب، ج1، صص 213 و 214.
2. ابوالقاسم حسين بن محمد، راغب اصفهاني، مفردات الفاظ القرآن في غريب القرآن، تحقيق: نديم مرعشلي، ص 20.
3. براي نمونه ر.ک: اسماعيل بن حماد جوهري، الصحاح تاج اللغة و صحاح العربية، تحقيق: احمد الغفور عطار، ج5، ص1865؛احمد بن محمد الفيومي، المصباح المنيرفي غريب شرح الکبير، ص23.
4. محمود حمصي رازي، المنقذ، ج2، ص235.
5. سعيد ضيائي فر، جايگاه مباني کلامي در اجتهاد، ص 552.
6. گاهي امام به معناي پيشوا و رهبر، بدون اشاره به خصوصيات آن مي باشد؛ مثل آيه: «يوم ندعو کلّ أناس بإمامهم»(سوره اسراء(17) آيه 71) و گاهي به چيزي اطلاق مي شود که در پيش روي انسان قراردارد؛ مثل آيه: «و إنّهما لبإمامٍ مبينٍ»(سوره حجر (15) آيه 79) و گاهي به معناي رهبري به سوي حق يا رهبري به سوي باطل است.
7. سوره انبياء(21)، آيه 73.
8. سوره قصص(28)، آيه41.
9. سوره توبه(9)، آيه 12.
10. براي مطالعه بيشتر در اين زمينه ر.ک: جايگاه مباني کلامي در اجتهاد، صص 553-555.
11. الکافي، ج 1، باب نادر جامع في فضل الإمام و صفاته، صص 198-200، ح1.
12. شيخ مفيد، النکت الاعتقادية، مندرج در سلسله: مصنفات الشيخ المفيد، ج 10، ص39.
13. خواجه نصيرالدين طوسي، تلخيص نقد المحصل، ص 425.
14. همان، ص426؛ وي در ادامه، اين تعريف را کامل تر از ساير تعريف ها و غيرقابل اعتراض مي داند؛ زيرا مي توان معناي اصطلاحي را به گونه اي که در موارد استعمالش اطراد و رواج داشته باشد، به کار برد.
15. براي مطالعه بيشتر در اين زمينه ر.ک: جايگاه مباني کلامي در اجتهاد، صص 564-565.

نويسنده: ابراهيم شفيعي سروستاني



ادامه مطلب

تعداد بازديد : 7
برچسب ها : ,
تمامی حقوق مادی و معنوی این وبگاه محفوظ و متعلق به مدیر آن می باشد و کپی برداری از مطالب تنها با ذکر منبع مجاز است...